Crkva sa hramom  “Sveti Nikola” iz Oršave

Crkva iz Orsave spominje se po prvi put 1660 godine, u spisima turskog putopisca Evlije Celebija. On istice da u "gradu" Orsava, "kauri"(hriscani) "imaju i svoju crkvu". Ovo je prvo spominjanje crkve, koja ce nesto kasnije nositi hram "Svetog Nikole Siromasnog", a takodje se spominje i u vojnim kartama  iz XVIII-tog veka. U XVIII-om veku, hronicar Nikolae Stoika  od Hacega pise da nakon  1730 godine, u Staroj Orsavi postoji i katolicki manastir sa monasima. Medjutim, oni odavde definitivno odlaze ka unutrasnjosti Austrijske Imperije, godine  1737, odmah nakon izbijanja novog austrijsko-turskog rata.

Prva zidana kamena crkva je sagradjena, verovatno 1746 godine; a godine 1790, profesor Daniil Laitin iz Orsave zapisuje da  „rumuni iz Orsave imaju svoju skolu i crkvu”. Ovo je period kada su u Banatu, drvene crkve postepeno sve vise zamenjivane kamenim. Takodje, od 25 jula 1792 poticu i najstarije maticne knjige o krstenjima, vencanjima i sahranama, pisane sve do 1866 godine na slovenskom jeziku, a nakon toga na rumunskom jeziku, ali cirilicnim pismom.  Nesto kasnije, jedan skolski izvestaj od 4 avgusta 1809, napominje da ona postoji kao parohija, sa svojim parohom Eftimijem Proticem.

Pocetkom  XIX-og veka, crkva ima i svoja zvona, prvo je 1808 godine izliveno u Temisvaru, dok je drugo izliveno 1811 godine u Gracu.

Iz 1812 godine potice i serija slavskih ikona, koje na sebi nose natpis sa slovenskim pismom, ime crkve XРАМА СВЄСТИ НІКОЛАЙ М…СТАРЕ ОСШАВЕ, kao i godinu 1812. Slikar istih, bio je iz Banata, a u radu se opazaju uticaji evropskog slikarstva.

Monumentalna nova crkva, jedna od najvecih u oblasti, pojavljuje se i na planu Orsave, koji je realizovan 1816 godine od strane kapetana  Johana von Pavici-a (Jovan Pavic). Na zapadnom krilu, cija je uloga bila zastita, pojavljuju se i celije, namenjene onima koji su obsluzivali crkvu i skolu. U ovim prostorijama, nesto kasnije je funkcionisala i skola, a ovde je stanovao i ucitelj.

Osvecenje crkve je obavljeno 18 septembra 1817 godine, od strane episkopa Vrsackog, Petra Ivanovica Vidca.

Ova je crkva opisana 1841 godine, od strane putopisca Hansa Christian Andersena, koji zapisuje da „mesingana bula crkvenog tornja, sija na suncu”. Nakon toga, 1849 godine, pojavljuje se i u jednoj gravuri koja ilustruje tom „Le Danube illustré…” od Bartelett-Sazerac-a. 

U ovoj se crkvi sluzba odrzavala i na rumunskom u na srpskom jeziku. Posto  su 1871 godine, 70 % vernika bili rumuni dok je srba bilo 30%, iste je godine jedna mesovita komisija odredila koji ce delovi Svete Liturgije biti na rumunskom a koji ce biti na srpskom. Ovaj sporazum je bio na snazi sve do kraja prvog svetskog rata.

1896 godine, crkva je kompletno renovirana. Bio je popravljen i ponovo pokriven  toranj, njegov je oblik ostao neizmenjen sve do izmestanja u novi grad.  Istom prilikom, oba zvona koja su bila izlivena pocetkom proslog veka, bila su premestena iz spoljasnjeg zvonika u toranj crkve. Kao dopuna, u toranj su bila podignuta jos dva nova zvona, jedno od 314 kg, darovano od strane trgovca Mihaila Baiaşu-la i njegove supruge  Ekaterine, i jedno manje, tesko 73 kg, kupljeno iz dobrovoljnih priloga, oba izlivena u Temisvaru.

Ova su zvona, pocetkom prvog svetskog rata, uzeta od strane austro-ugarskih vlasti.

Crkva je funkcionisala bez zvona sve do 1920, kada je prvi senator Orsavske cirkumskripcije pri Parlamentu Velike Rumunije, inzenjer  Alevra, darovao crkvi zvono tesko 300 kg. U narednom periodu, od crkvenog novca kupljena su jos dva manja zvona. 

Izmedju 1924-1926 godine, zapoceta je celokupna restauracija crkve, pre svega odstranjen je unutrasnji sloj maltera, do cigli i zamenjen je novim. Takodje, radjeno je i na ojacanju temelja i poda crkve, i ovom prilikom nadjena je kripta sa kovcezima sa starog groblja, koji se nalazio blizu crkve. Godine 1925 zapocelo je oslikavanje crkve od strane poznatog crkvenog akademskog slikara Virdzila Simionescu-a, a rad je zavrsen u septembru  1926 godine.

Dolazak na vlast totalitaristickog rezima, uticao je i na crkveni zivot, a broj ucesnika na crkvenim sluzbama je znatno opao, upravo zbog zabrane donesene od strane novih vlasti. Zabranjene su i procesije kod gradskih krstova, a 1949 godine  porusen je „Ispirov Krst”,  a taj je teren bio odredjen za izgradnju opstinskog kupatila, projekat koji nije nikad ostvaren.

Cak sta vise,  za Zadusnice, 1951 godine, kada je bila u pripremi „Orsavska slava”, grad je prosao  kroz tragediju deportovanja u Baragan, i ova je priredba kompletno nestala.

Crkvi su bile neophodne popravke, medjutim nista vise nije moglo biti ucinjeno sem ponovnog izlivanja velikog zvona na Brodogradilistu u Turn Severinu, kao i kupovina malog zvona za ulazak na pravoslavno groblje.

Kao posledica izmestanja grada, izmedju 1968-1970 godine, stara crkva kao i pripadajuce zgrade, bile su srusene, a izmedju 1969-1970 godine izgradjena je crkva u Orsavi-jug, sa hramom „Sv. Nikoli”. Nova zgrada je ispostovala planove stare crkve, proglasene kao istorijski spomenik. Zalaganje za izgradnju nove konstrukcije, pripalo je svesteniku Costache-u  Biciuşc-i. Svestanje nove crkve, ucinjeno je 10 oktobra  1971 godine od strane  I.P.S. Firmiliana, Mitropolita Oltenije.

Izmedju 1982-1984 godine, svestenici su bili Costache Biciuşca, a nakon njega, Ilie Ursu, crkva je tada ponovo oslikana. To je bilo izvedeno u masnoj temperi, od strane supruznika Constantina i Elene Dumitraşcu. Osvecenje ikona je odrzano 20 oktobra 1985 godine, od strane I.P.S. Mitropolita  Oltenije, Dr. Nestora Vornicescu-a.

Zadnjih godina, uradjene su nove popravke i primljene su donacije, sve one uz podrsku vernika. Svestenici su Iulian Nedelcu i Ion Tomescu.